Uzmanlar, son d\u00f6nemde ABD’nin Orta Asya’ya y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikas\u0131nda Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 alternatif enerji hatlar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 ile Rusya ve \u00c7in’in b\u00f6lgede artan etkisine kar\u015f\u0131 denge ve \u00e7evreleme politikas\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.
D\u00fczce \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Ayfer Gedikli, \u00c7anakkale Onsekiz Mart \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Fatih Fuat Tuncer ile Marmara \u00dcniversitesi Orta Do\u011fu ve \u0130slam \u00dclkeleri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Dr. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Selim Han Yeniacun, ABD’nin Orta Asya politikas\u0131na ili\u015fkin AA muhabirine a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fczce \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Gedikli, son d\u00f6nemde Rusya ve \u00c7in’in, Orta Asya’daki etkinli\u011finin dikkat \u00e7ekici \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, Rusya’n\u0131n “yay\u0131lmac\u0131 politikas\u0131n\u0131n” sadece Do\u011fu Avrupa’y\u0131 de\u011fil eski Sovyet d\u00f6neminde kendi etki alan\u0131 olan Orta Asya’y\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7in ve Rusya’n\u0131n Orta Asya’da artan etkisine kar\u015f\u0131n, Afganistan’dan da \u00e7ekilen ABD’nin b\u00f6lgedeki etkisini yeniden art\u0131rma \u00e7abas\u0131nda oldu\u011funu vurgulayan Gedikli, 2015’ten bu yana Kazakistan, \u00d6zbekistan, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan ve Tacikistan’dan olu\u015fan 5 Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyeti ile ABD aras\u0131ndaki C5+1 giri\u015fimini buna \u00f6rnek g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
Gedikli, \u00f6nceki ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden d\u00f6neminde 2023’te New York’taki BM Genel Kurulunda d\u00fczenlenen C5+1 zirvesinin, Donald Trump ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Washington’da yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirterek, “Kazakistan ile lokomotif tedariki, \u00d6zbekistan ile Boeing u\u00e7aklar\u0131n\u0131n ihracat\u0131 konular\u0131nda anla\u015fan ABD, ticari ili\u015fkilerini art\u0131rarak b\u00f6lgede etkinli\u011fini geli\u015ftirmeyi hedeflemektedir.” dedi.<\/p>\n\n\n\n
Nadir toprak elementleri rezervlerinin, petrol ve do\u011fal gaz kaynaklar\u0131n\u0131n, Orta Asya \u00fclkelerini ABD i\u00e7in kritik \u00f6neme sahip \u00fclkeler s\u0131n\u0131f\u0131na soktu\u011funa i\u015faret eden Gedikli, “ABD’nin nadir toprak elementleri ve stratejik mineral tedarik zincirlerini \u00e7e\u015fitlendirmeye y\u00f6nelik bu giri\u015fimleri, Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri ile ABD aras\u0131nda ekonomik ve siyasi ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in en \u00f6nemli konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Gedikli, ABD’nin G\u00fcney Kafkasya’da da n\u00fcfuz alan\u0131 olu\u015fturma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n
Hazar Denizi \u00f6tesi ula\u015f\u0131m a\u011f\u0131n\u0131n, Rusya’n\u0131n demir yolu ve boru hatt\u0131 tekeline kar\u015f\u0131 alternatif haline geldi\u011fini s\u00f6yleyen Gedikli, Rusya’n\u0131n enerji g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve transit altyap\u0131s\u0131n\u0131 kendisine ambargo uygulayan \u00fclkelere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc silah olarak kullanmas\u0131n\u0131n, Orta Asya ve Hazar Denizi’ni ge\u00e7en G\u00fcney Kafkasya \u00fclkelerini birbirleriyle ve Avrupa ile daha fazla ticaret, i\u015fbirli\u011fi yapmaya ve bat\u0131ya do\u011fru yeni pazarlara eri\u015fmeye y\u00f6neltti\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Gedikli, ABD’nin de bu s\u00fcre\u00e7te ba\u015fat rol \u00fcstlenme konusunda olduk\u00e7a etkin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vurgulayarak, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n\n\n\n
“\u00c7in, kara yollar\u0131, demir yollar\u0131, enerji nakil boru hatlar\u0131, lojistik ve end\u00fcstriyel tesislerin in\u015fas\u0131na yat\u0131r\u0131m yaparak b\u00f6lgenin ekonomik kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131da bulunurken bu \u00fclkelerin \u00c7in’e olan finansal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da art\u0131rmay\u0131 hedeflemektedir. T\u00fcrkmenistan, \u00d6zbekistan, Kazakistan ve \u00c7in’i birbirine ba\u011flayan Orta Asya-\u00c7in do\u011fal gaz boru hatt\u0131, \u00c7in’in enerji g\u00fcvenli\u011finde \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck enerji ithalat\u00e7\u0131s\u0131 \u00c7in i\u00e7in Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri’nden tedarik etti\u011fi enerji, bu \u00fclke i\u00e7in olduk\u00e7a stratejik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7in, ayr\u0131ca b\u00f6lgeye telekom\u00fcnikasyon sistemleri ve g\u00f6zetim teknolojilerine eri\u015fim sa\u011flayarak dijital teknolojiler alan\u0131nda bu \u00fclkelere altyap\u0131 deste\u011fi vermektedir. \u00c7in, yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 sessiz sedas\u0131z art\u0131r\u0131rken bu \u00fclkelerin \u00c7in\u2019e artan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, artan bor\u00e7 y\u00fck\u00fc ile birlikte \u00c7in n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131n bu \u00fclkelerde artmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. T\u00fcm bu geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip eden ABD, uzun zamand\u0131r ihmal etti\u011fi bu b\u00f6lgede artan Rusya ve \u00c7in etkisine kar\u015f\u0131 etkinli\u011fini art\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n
Gedikli, Orta Asya’da ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki rekabetin gelecek y\u0131llarda daha da yo\u011funla\u015faca\u011f\u0131na dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
“Orta Asya’n\u0131n nadir toprak elementleri y\u00f6n\u00fcnden zengin kaynaklara sahip olmas\u0131, ABD’nin \u00c7in’in kritik mineral tedarik zincirlerindeki hakimiyetine kar\u015f\u0131 alternatif bir g\u00fc\u00e7 alan\u0131 olu\u015fturma \u00e7abas\u0131n\u0131 tetiklemektedir.” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015fan Gedikli, \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n\n\n\n
“Bu minerallere y\u00f6nelik k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte artan talep, Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri’ni daha \u00f6nemli ve kritik pozisyona ta\u015f\u0131maktad\u0131r. ABD, Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri ile C5+1 gibi zirveler ve i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmalar\u0131 ile ticari ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendirirken ba\u015fta hidrokarbon kaynaklar\u0131 ve nadir element \u00e7\u0131karma haklar\u0131 olmak \u00fczere kaynak zengini \u00fclkelerle anla\u015fmalar yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Son 20 y\u0131lda daha \u00e7ok Asya-Pasifik b\u00f6lgesine yo\u011funla\u015fan ABD, son y\u0131llarda k\u00fcresel rakibi, ekonomik rakibi konumuna y\u00fckselen \u00c7in’e kar\u015f\u0131 \u00f6n alma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir. Asya’n\u0131n di\u011fer \u00f6nemli akt\u00f6r\u00fc Rusya ile dengeli bir ili\u015fki y\u00fcr\u00fcterek hem rekabet hem de i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde \u00c7in’i durdurmak ve kontrol alt\u0131na alma \u00e7abas\u0131 g\u00fctmektedir. \u00c7in ve Rusya’n\u0131n b\u00f6lge \u00fclkeleri \u00fczerinde artan etkisi, ABD’yi b\u00f6lgeye yeniden etkili \u015fekilde d\u00f6nme politikas\u0131 g\u00fctmeye itmi\u015ftir.”<\/p>\n\n\n\n
\u00c7anakkale Onsekiz Mart \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Tuncer de ABD’nin Orta Asya’daki politikalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin bulundu\u011funu vurgulayarak, ABD’nin, \u00c7in’in ve Rusya’n\u0131n b\u00f6lge politikas\u0131nda artan etkisini dengelemek istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n
Tuncer, b\u00f6lgenin petrol, do\u011fal gaz kaynaklar\u0131 ve Asya ile Avrupa aras\u0131ndaki sevk ve nakil hatlar\u0131n\u0131 kontrol etme arzusuna dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin k\u00fcresel etki alan\u0131n\u0131 korumak, b\u00f6lgede \u00c7in ve Rusya’n\u0131n hegemonyas\u0131n\u0131 engellemek istedi\u011fini belirten Tuncer, “ABD, Rusya ve \u00c7in’in b\u00f6lgedeki n\u00fcfuzunu dengelemek i\u00e7in a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 ve alternatif i\u015fbirli\u011fi mekanizmalar\u0131na dayanan bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bunlardan biri C5+1 toplant\u0131 ve zirveleriyle Rusya ve \u00c7in d\u0131\u015f\u0131 bir b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011fi alternatifi sunuyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
Tuncer, ABD’nin b\u00f6lgede \u00c7in ve Rusya d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fbirli\u011fi mekanizmalar\u0131n\u0131 destekledi\u011fini kaydetti.<\/p>\n\n\n\n
“ABD’nin b\u00f6lgedeki uzun vadeli plan\u0131, \u00c7in’in \u00e7evrelenmesi.” diyen Tuncer, b\u00f6lgede artan rol\u00fcn\u00fcn, T\u00fcrkiye ve T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan f\u0131rsatlar ve riskler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131na, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgede \u00f6nemli bir akt\u00f6r oldu\u011funa dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
Marmara \u00dcniversitesi Orta Do\u011fu ve \u0130slam \u00dclkeleri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Dr. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Yeniacun da ABD’nin Orta Asya’ya son d\u00f6nemde artan diplomatik ilgisinin temelinde b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin yeniden \u015fekillendi\u011fi jeopolitik ba\u011flam\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin Ukrayna Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki etkisini s\u0131n\u0131rland\u0131rma, \u00c7in’in Orta Asya \u00fczerinden in\u015fa etti\u011fi ekonomik ve lojistik a\u011flar\u0131 da \u00e7evreleme iste\u011finde oldu\u011funu belirten Yeniacun, “ABD, hem Moskova’y\u0131 hem de Pekin’i ayn\u0131 co\u011frafyada bask\u0131layarak aralar\u0131na bir ekonomik ve diplomatik bariyer yerle\u015ftirme stratejisi izliyor.” dedi.<\/p>\n\n\n\n
Yeniacun, ABD’nin Venezuela, Etiyopya ve Sudan gibi b\u00f6lgelerdeki krizleri t\u0131rmand\u0131rarak veya bu krizlere do\u011frudan m\u00fcdahil olarak, \u00c7in’in stratejik yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 frenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak, “Washington’\u0131n bu b\u00f6lgelerdeki m\u00fcdahaleleri, \u00c7in’in k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekli projelerine ‘dolayl\u0131 fren mekanizmalar\u0131’ i\u015flevi g\u00f6r\u00fcyor.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin Orta Asya a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n salt b\u00f6lgesel de\u011fil k\u00fcresel rekabetin yeni safhas\u0131na denk d\u00fc\u015fen stratejik y\u00f6nelim oldu\u011funu dile getiren Yeniacun, bu politikalarla Rusya’y\u0131 tecrit ederken, \u00c7in’i ekonomik olarak \u00e7evrelemeyi ve aralar\u0131ndaki stratejik hatt\u0131 kesintiye u\u011fratmay\u0131 hedefledi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n
“Washington y\u00f6netimi, Orta Asya’da Rusya ve \u00c7in’in derinle\u015fen etkisini do\u011frudan askeri bir varl\u0131kla de\u011fil mevcut b\u00f6lgesel anla\u015fmazl\u0131klar \u00fczerinden yeni bir stratejik denge mimarisi kurarak dengelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.” diyen Yeniacun, ABD’nin yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n klasik do\u011frudan m\u00fcdahale anlay\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7ok, b\u00f6lgesel k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131 jeopolitik kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanmaya dayal\u0131 diplomatik stratejiye evrildi\u011fini s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uzmanlar, son d\u00f6nemde ABD’nin Orta Asya’ya y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikas\u0131nda Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 alternatif enerji hatlar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 ile Rusya ve \u00c7in’in b\u00f6lgede artan etkisine kar\u015f\u0131 denge ve \u00e7evreleme politikas\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.D\u00fczce \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Ayfer Gedikli, \u00c7anakkale Onsekiz Mart \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Fatih Fuat Tuncer […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":28865,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-33173","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-dunya"],"yoast_head":"\n